Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu zaprasza na międzynarodową konferencję. Tematem emigracja w XX wieku

W dniach 11-12 czerwca 2026 roku Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu będzie miejscem międzynarodowej konferencji naukowej poświęconej politycznej i społecznej emigracji mieszkańców Europy Środkowej i Wschodniej w XX wieku. W wydarzeniu wezmą udział badacze z Polski oraz kilku krajów europejskich.

Konferencja wpisuje się w cykl spotkań naukowych organizowanych od 2013 roku, których tematem jest historia Polski oraz państw sąsiednich. Tegoroczne obrady będą koncentrować się na losach osób i grup społecznych, które w XX wieku opuszczały swoje kraje z powodów politycznych, ideologicznych, narodowościowych, społecznych lub w obawie o własne życie. Część wystąpień dotyczyć będzie także emigracji wymuszonej przez represyjne działania władz.

Jak podkreślają organizatorzy, ważnym elementem konferencji będzie nie tylko sama emigracja, ale również powroty do kraju ojczystego oraz ich następstwa dla emigrantów i społeczeństw, do których wracali. Uczestnicy podejmą tematy związane z przyczynami emigracji, działalnością środowisk emigracyjnych w krajach osiedlenia, ich wpływem na życie polityczne, gospodarcze i kulturalne krajów pochodzenia, a także relacjami między diasporą a ojczyzną.

W Ciechanowcu spotkają się historycy, politolodzy, socjolodzy i kulturoznawcy z Polski, Litwy, Łotwy, Ukrainy, Szwecji oraz Niemiec. Celem wydarzenia jest prezentacja najnowszych wyników badań, wymiana doświadczeń naukowych oraz stworzenie przestrzeni do międzynarodowej dyskusji nad jednym z najważniejszych zjawisk, które kształtowały historię XX wieku.

Pierwszy dzień konferencji, 11 czerwca, rozpocznie się o godz. 10:00 oficjalnym otwarciem. Następnie zaplanowano wystąpienia poświęcone m.in. polskiej galicyjskiej emigracji politycznej w Rosji w latach 1915-1918, losom przedstawicieli rosyjskiego aparatu administracyjnego po 1917 roku, rosyjskim „białym” emigrantom na Łotwie oraz emigracji wojskowej Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1920-1939.

W programie znalazły się również referaty dotyczące codzienności ukraińskiej emigracji politycznej w województwie białostockim w okresie międzywojennym, emigracji ludności wiejskiej z Wielkopolski, migracji studenckich z Polski do Würzburga oraz dyskusji o reformie rolnej w II Rzeczypospolitej.

Drugiego dnia, 12 czerwca, uczestnicy konferencji zajmą się m.in. ucieczkami działaczy bundowskich z Polski w czasie okupacji niemieckiej, historią Polskiego Instytutu Źródłowego w Lund i Archiwum Ocalałych z Ravensbrück, wymuszonymi migracjami w Gruzji po 1945 roku oraz problemem tzw. repatriacji Polaków z Kowieńszczyzny w latach 1945-1947.

W kolejnych wystąpieniach poruszone zostaną także tematy dotyczące deportacji, repatriacji i emigracji w dziejach „trójkąta suwalskiego”, litewskiej dyplomacji na emigracji, relacji emigracji litewskiej i białoruskiej po II wojnie światowej, białoruskiej diaspory w USA i Kanadzie oraz historii biskupa wygnańca Adolfa Piotra Szelążka.

Konferencję współorganizują Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, Katedra Historii Wojskowej Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Departament Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego.

Partnerami wydarzenia są Instytut Historii Litwy w Wilnie, Archiwum Główne Akt Dawnych, Polska Misja Historyczna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Würzburgu oraz Polskie Towarzystwo Historyczne.

Organizatorzy zapraszają do udziału w konferencji wszystkich zainteresowanych historią Europy Środkowej i Wschodniej, badaniami nad emigracją, losami diaspor oraz społecznymi konsekwencjami wydarzeń XX wieku.

11 czerwca 2026 r., czwartek

10:00-10:30 - otwarcie konferencji

10:30-10:50 - prof. Mariusz Korzeniowski, UMCS w Lublinie
Polska galicyjska emigracja polityczna w Rosji w latach 1915-1918

10:50-11:10 - prof. Krzysztof Latawiec, UMCS w Lublinie
Emigracyjne losy przedstawicieli rosyjskiego aparatu administracyjnego po 1917 r. Zarys problematyki

11:10-11:30 - dr Andrejs Gusachenko, Uniwersytet Łotewski w Rydze
Russian “White” Émigrés and the Interwar Latvian State: Impact, Challenges and Benefits

11:30-11:50 - prof. Andrij Rukkas, Narodowy Uniwersytet im. T. Szewczenki w Kijowie
Emigracja wojskowa Ukraińskiej Republiki Ludowej: okoliczności powstania, liczebność, geografia osadnictwa, próby samoorganizacji (1920-1939)

11:50-12:10 - prof. Roman Wysocki, UMCS w Lublinie
Codzienność ukraińskiej emigracji politycznej w województwie białostockim (1921-1939): między przetrwaniem a zachowaniem tożsamości

12:10-12:40 - dyskusja

13:00-13:20 - prof. Piotr Cichoracki, Uniwersytet Wrocławski
„Banda walencka?”. Próba zbiorowej ucieczki do ZSRS z województwa poleskiego latem 1938 r.

13:20-13:40 - dr Wojciech Mielewczyk, MNRiPRS w Szreniawie
Emigracja ludności wiejskiej z Wielkopolski w pierwszej połowie XX wieku

13:40-14:00 - dr Zbigniew Filipiak, WPiA UMK w Toruniu
Emigracja zarobkowa jako wątek w dyskusji o reformie rolnej w II Rzeczypospolitej

14:00-14:20 - prof. Jan Wasiewicz, Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu
Stosunek środowisk chłopskich do kwestii kolonialnej w latach 30. XX wieku. Analiza dyskursu prasowego pozjednoczeniowego ruchu ludowego

14:20-14:40 - dr Renata Skowrońska, Polska Misja Historyczna UMK w Würzburgu
Migracje studenckie z Polski do miasta Würzburg (Bawaria) w 20-leciu międzywojennym

14:40 - dyskusja

12 czerwca 2026 r., piątek

9:30-9:50 - dr Martyna Rusiniak-Karwat, ISP PAN w Warszawie
W obliczu okupacji niemieckiej i represji: ucieczki działaczy bundowskich z Polski (1939-1940)

9:50-10:10 - prof. Barbara Törnquist-Plewa, Uniwersytet w Lund
Polski Instytut Źródłowy w Lund (1939-1946) i historia Archiwum Ocalałych z Ravensbrück

10:10-10:30 - prof. Krzysztof Kania, WNH UMK w Toruniu
Bez zażyłości „ani nawet sympatii”. Wspomnienie Edwarda Raczyńskiego o Auguście Zaleskim

10:30-10:50 - prof. Mariusz Maszkiewicz, UKSW w Warszawie
Gruzja - wymuszone migracje po 1945 roku

10:50-11:10 - dyskusja

11:30-11:50 - prof. Krzysztof Buchowski, Uniwersytet w Białymstoku
Problem tzw. repatriacji Polaków z Kowieńszczyzny w latach 1945-1947

11:50-12:10 - prof. Egidijus Aleksandravičius, Uniwersytet Witolda Wielkiego w Kownie
Deportacja, repatriacja i emigracja w dziejach „trójkąta suwalskiego” (1940-1990)

12:10-12:30 - dr Giedrus Janauskas, Uniwersytet Witolda Wielkiego w Kownie
Nieugięci Litwini. Dyplomacja bez listów uwierzytelniających oraz formy ekspresji politycznej w USA w okresie zimnej wojny

12:30-12:50 - doc. dr Tomasz Błaszczak, Uniwersytet Witolda Wielkiego w Kownie
Aleksander Ružancoŭ jako łącznik emigracji litewskiej i białoruskiej po II wojnie światowej

12:50-13:10 - dyskusja

13:30-13:50 - dr Curt F. Woolhiser, Wydział Lingwistyki Stosowanej UW
Community, Ideology, and Practice: Language Maintenance Strategies among the Post-WWII Belarusian Diaspora in the US and Canada

13:50-14:10 - prof. Andriej Moskwin, Wydział Lingwistyki Stosowanej UW
Czasopismo emigracyjne „Шляхам жыцця” (1946-1948) jako źródło badań białoruskiej emigracji

14:10-14:30 - dr Stsiapan Zakharkevich, Europejski Uniwersytet Humanistyczny w Wilnie
Zaniedbana etnografia Białorusi. Studia emigracyjne nad kulturą białoruską między próbami bycia usłyszanym w ojczyźnie a wiarą w zachowanie prawdy naukowej w drugiej połowie XX wieku

14:30-14:50 - prof. Waldemar Rozynkowski, WNH UMK w Toruniu
„Chociaż wszystko mam pod dostatkiem i jest mi tutaj bardzo dobrze, to tęsknię za Wołyniem. I gdyby mi kto powiedział - wróć - natychmiast bym wrócił” - historia biskupa wygnańca Adolfa Piotra Szelążka (1865-1950)

14:50 - dyskusja