Od 2026 roku więcej uprawnień dla sołtysów – zmiany w samorządzie i funduszu sołeckim

Od 1 stycznia 2026 roku życie wsi w Polsce zmienia się nie do poznania – przynajmniej w wymiarze administracyjnym. Znowelizowana ustawa o samorządzie gminnym oraz ustawa o funduszu sołeckim wprowadzają szereg nowych przepisów, które znacząco zwiększają kompetencje sołtysów, a jednocześnie nakładają na nich dodatkowe obowiązki.

Nowelizacja ma też na celu zwiększyć udział organów wykonawczych jednostek pomocniczych w procesie podejmowania decyzji przez organy gminy. Przewodniczący rady gminy będzie miał obowiązek zawiadamiania sołtysa nie tylko o terminach sesji rady gminy, ale także posiedzeniach jej komisji. Dotychczas udział sołtysa w życiu gminy ograniczał się bowiem głównie do sesji rady. Od 2026 roku zmienia się to diametralnie – sołtysi będą mogli uczestniczyć także w posiedzeniach komisji rady gminy. Choć nadal nie będą mieli prawa do głosowania, możliwość bezpośredniego przedstawiania problemów mieszkańców podczas prac merytorycznych rady daje im realny wpływ na decyzje dotyczące lokalnej społeczności.

Nowe przepisy wprowadzają obowiązkowe ubezpieczenia OC i NNW dla sołtysów. Ochrona obejmie działania związane m.in. z poborem podatków w drodze inkasa czy realizacją umów dotyczących mienia komunalnego, np. wynajmu świetlic lub placów zabaw. Ponadto sołtysi będą mogli otrzymywać diety za udział w posiedzeniach konwentu przewodniczących jednostek pomocniczych gminy.

Wójt będzie miał prawo upoważnić sołtysa do zawierania umów związanych z zarządzaniem i korzystaniem z mienia komunalnego. Oznacza to, że decyzje dotyczące świetlic, placów zabaw czy innych obiektów lokalnych będą mogły być podejmowane szybciej, bez konieczności każdorazowego kierowania sprawy do gminy.

Nowelizacja wprowadza również zmiany w korzystaniu z funduszu sołeckiego. Do tej pory wójt musiał odrzucać cały wniosek, jeśli choć jedno z proponowanych przedsięwzięć nie spełniało wymogów ustawowych. Od 2026 roku możliwe będzie odrzucenie tylko poszczególnych zadań, a sołtys będzie miał 14 dni na poprawienie wniosku – dwukrotnie więcej niż dotychczas. To ułatwia realizację lokalnych inwestycji, takich jak remonty dróg, modernizacja świetlic czy budowa placów zabaw.

Kolejną nowością jest możliwość powołania przez wójta konwentu przewodniczących jednostek pomocniczych, czyli m.in. sołtysów. Konwent pełni funkcję opiniodawczo-doradczą, umożliwiając wymianę doświadczeń i zgłaszanie problemów mieszkańców w sposób skoordynowany.

Równocześnie gminy zyskają możliwość tworzenia młodzieżowych rad jednostek pomocniczych. To szansa na włączenie młodych mieszkańców w życie samorządowe i edukację obywatelską już na poziomie lokalnym. Młodzieżowe rady będą mogły opiniować projekty uchwał, monitorować realizację dokumentów strategicznych dla młodzieży i współpracować z innymi radami w gminie.

Podsumowanie zmian dla wsi i sołtysów:

• Najważniejsze nowości dla sołtysów i mieszkańców od 2026 roku:
• obowiązkowe ubezpieczenie OC i NNW dla sołtysów;
• możliwość zarządzania mieniem komunalnym i zawierania umów;
• udział sołtysa w posiedzeniach komisji rady gminy;
• prostsze zasady korzystania z funduszu sołeckiego i wydłużony czas na poprawki wniosków (14 dni);
• powołanie konwentu przewodniczących jednostek pomocniczych;
• tworzenie młodzieżowych rad jednostek pomocniczych.

Nowe przepisy mają wzmocnić rolę sołectw jako rzeczywistych gospodarzy terenów wiejskich i przyspieszyć realizację lokalnych potrzeb. W praktyce oznacza to, że sołtys nie tylko będzie liderem społeczności, ale też lepiej wyposażonym narzędziowo pośrednikiem między mieszkańcami a władzami gminy.