Zbrodnie, które wstrząsnęły powiatem wysokomazowieckim. Lokalny historyk wraca do jednej z najgłośniejszych spraw kryminalnych II RP [film]

Autor filmu, lokalny historyk Piotr Sobieszczak, sięga do akt sądowych, dokumentów więziennych, dawnych relacji prasowych oraz map z epoki. Na ich podstawie odtwarza historię grupy, której członkowie przez kilka lat dokonywali napadów rabunkowych i mordów, pozostawiając po sobie dziesiątki ofiar.

Szczególnie poruszający dla mieszkańców naszego regionu jest fakt, że jedna z pierwszych wielkich zbrodni przypisywanych bandzie wydarzyła się właśnie w powiecie wysokomazowieckim. 10 grudnia 1920 roku we wsi Bryki pod Wysokiem Mazowieckiem zamordowana została rodzina miejscowego młynarza Jankiela Brzozy. Według ustaleń przedstawionych w filmie, celem napastników były pieniądze i kosztowności. Zbrodnia ta miała pokazać, że sprawcy nie zostawiali świadków.

W dokumencie pojawia się również Szepietowo. 6 maja 1922 roku w pobliżu przystanku kolejowego policja zatrzymała trzech mężczyzn. Podczas próby ich wylegitymowania jeden z nich wyciągnął broń i oddał strzały do znajdujących się tam osób. Zginął stróż kolejowy Aleksander Brzozowski, a trzy kolejne osoby zostały ranne. Jak wynika z filmu, później ustalono, że zatrzymanymi mieli być członkowie tej samej grupy przestępczej.

Sobieszczak prowadzi widzów także przez kolejne miejsca związane z działalnością bandy, m.in. Daniłowo Małe, gdzie w 1924 roku doszło do jednej z najbardziej wstrząsających zbrodni opisanych w materiale. Dokument pokazuje nie tylko same wydarzenia, ale również mechanizm działania sprawców: wybór ofiar, udział informatorów, przygotowania do napadów, ucieczki oraz wieloletnie śledztwo, które ostatecznie doprowadziło do procesu.

To opowieść nie tylko o przestępstwach, ale też o realiach odrodzonej Polski po 1918 roku. Chaos powojennych lat, dostęp do broni, słabość młodych instytucji państwowych i strach lokalnych społeczności stworzyły warunki, w których brutalna grupa mogła działać przez długi czas.

Film przypomina również o pracy policjantów i śledczych, którzy po latach wracali do umorzonych spraw, analizowali podobieństwa między napadami i szukali świadków gotowych przerwać milczenie. W efekcie w 1931 roku przed sądem w Łomży stanęło kilkanaście osób, a proces wzbudził ogromne zainteresowanie opinii publicznej.

„Zabijali dla pieniędzy… czy zasłużyli na łaskę? (II RP)” to materiał dla osób zainteresowanych historią lokalną, dawnymi sprawami kryminalnymi i mniej znanymi epizodami z dziejów naszego regionu. Dla mieszkańców powiatu wysokomazowieckiego dokument ma szczególne znaczenie, bo pokazuje, że dramatyczne wydarzenia sprzed ponad stu lat rozgrywały się także w miejscach dobrze nam znanych - w Brykach, Szepietowie, Czyżewie, Nowych Piekutach i okolicach.

Film ma charakter historyczny i dokumentalny. Ze względu na tematykę oraz opisy zbrodni niektóre fragmenty mogą być drastyczne.

Warto obejrzeć ten materiał, by lepiej poznać jedną z najgłośniejszych spraw kryminalnych II Rzeczypospolitej i jej lokalny wymiar.