Nowe przepisy dla marynarzy. Kto i jak zapłaci składki?

Choć z Podlaskiego nad morze jest kawał drogi, w naszym regionie nie brakuje osób, które pracują na statkach. Część z nich od lat pływa pod obcymi banderami, inni zatrudnieni są w krajach Unii Europejskiej. Od tego roku ich sytuacja w sprawach ubezpieczeniowych mocno się zmienia.

W przepisach pojawił się nowy tytuł do ubezpieczeń: marynarz. Wprowadzono też specjalny kod 24 00. Dzięki temu osoby pracujące na morzu mogą samodzielnie zgłosić się do ubezpieczeń i opłacać składki jako płatnicy.

Zmiany obejmują zarówno tych, którzy pływają pod banderą państw spoza UE, jak i osoby zatrudnione w krajach Unii Europejskiej czy EFTA, o ile podlegają polskiemu ustawodawstwu. Szacuje się, że nowe rozwiązania mogą dotyczyć około 18 tysięcy osób w całym kraju.

Chodzi przede wszystkim o uporządkowanie dotychczasowych zasad i ułatwienie dostępu do świadczeń z systemu ubezpieczeń.

Jak wyjaśnia Wojciech Ściwiarski z Zakład Ubezpieczeń Społecznych, do tej pory marynarze, którzy nie mieli obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń w Polsce, mogli przystąpić jedynie do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Teraz mogą zostać objęci ubezpieczeniami obowiązkowymi, w tym wypadkowym, a także chorobowym.

To oznacza nie tylko prawo do emerytury czy renty, ale też do zasiłku chorobowego, świadczeń w razie wypadku czy innych sytuacji losowych.

Nowe przepisy dotyczą osób mieszkających w Polsce, które pracują na podstawie marynarskiej umowy o pracę albo innej umowy o świadczenie pracy na morzu, na statku o pojemności co najmniej 100 GT. Nieważne, czy statek ma polską banderę, czy zagraniczną.

Marynarz zatrudniony na statku pod polską banderą może wybrać, w jaki sposób chce być zgłoszony do ubezpieczeń.

Może:

• pozostać zgłoszony jako pracownik, wtedy składki odprowadza armator na dotychczasowych zasadach,
• albo zgłosić się samodzielnie do ZUS jako marynarz z kodem 24 00 i sam opłacać składki.

To drugie rozwiązanie daje większą niezależność, ale też nakłada obowiązki.

Osoba, która chce sama opłacać składki, musi najpierw uzyskać zaświadczenie potwierdzające status marynarza. Wydaje je dyrektor urzędu morskiego albo agencja zatrudnienia. Dokument jest ważny przez miesiąc.

W tym czasie trzeba zgłosić się do ZUS i złożyć formularz ZUS ZUA albo ZUS ZZA z kodem zaczynającym się od 24 00. Jeśli ktoś spóźni się i przekroczy miesięczny termin, nie zostanie objęty ubezpieczeniami jako marynarz.

Po zgłoszeniu marynarz opłaca składki na:

• ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
• chorobowe,
• wypadkowe,
• Fundusz Pracy,
• Fundusz Solidarnościowy,
• ubezpieczenie zdrowotne.

Składki trzeba wpłacać do 20. dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni. Podstawa nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie. W 2026 roku to co najmniej 4806 zł.

Po złożeniu pierwszej deklaracji ZUS DRA z minimalną podstawą, kolejne dokumenty system przygotuje automatycznie. Jeśli pierwszej deklaracji nie będzie, ZUS nie wygeneruje następnych.

Status marynarza można zawiesić, jeśli dana osoba przez jakiś czas nie pracuje na morzu. Taki okres musi trwać co najmniej pełny miesiąc i nie może przekroczyć trzech miesięcy w roku.

W czasie zawieszenia nie opłaca się składek i nie ma ochrony ubezpieczeniowej. Ten okres nie wlicza się też do stażu emerytalnego. O zawieszeniu i ponownym rozpoczęciu pracy trzeba poinformować ZUS w ciągu 7 dni.

Od momentu uzyskania statusu marynarza ubezpieczenie trwa 12 kolejnych miesięcy, z wyłączeniem okresów zawieszenia. Jeśli status został nadany w trakcie miesiąca, liczenie zaczyna się od pierwszego dnia następnego miesiąca.

Nowe przepisy dają też możliwość opłacenia składek emerytalnych i rentowych za wybrane miesiące od 1 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2025 roku. To opcja dla osób, które w tym czasie nie podlegały ubezpieczeniom.

Warunki są konkretne. W danym okresie nie można było być objętym ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, trzeba też posiadać status marynarza przez co najmniej trzy miesiące w każdym roku objętym wnioskiem i potwierdzić to odpowiednim zaświadczeniem.

Wniosek RMS można złożyć od 1 stycznia 2026 roku do 31 grudnia 2027 roku w placówce ZUS albo elektronicznie przez profil eZUS. Po pozytywnej decyzji składki trzeba rozliczyć i opłacić w terminie właściwym dla miesiąca złożenia wniosku. Podstawa nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie obowiązujące w danym czasie.

Szczegóły i wzory dokumentów dostępne są na stronie Zakład Ubezpieczeń Społecznych.